Ocena zagrożeniawybuchem
13 września 2024
Powódź jest jednym z najczęściej występujących na świecie zagrożeń naturalnych.
W ostatnich latach w Polsce obserwuje się wzrost częstotliwości występowania powodzi i podtopień spowodowanych m.in. zwiększeniem liczby tzw. opadów nawalnych, czyli krótkotrwałego deszczu o bardzo dużym natężeniu. Naukowcy wiążą to zjawisko ze zmianami klimatu. Powodzie stają się coraz bardziej dotkliwe również w wyniku gospodarki człowieka, przede wszystkim regulacji koryt rzecznych i likwidacji terenów, na które podczas wezbrań mogły wylewać wody z rzek. Tereny te, położone w dolinach rzecznych, zostały np. oddzielone od koryta rzecznego wałami przeciwpowodziowymi, zagospodarowane i zabudowane.
Zgodnie z Ustawą z dnia 20 lipca 2017 roku Prawo wodne (Dz. U. z 2017 r. poz. 1566 ze zm.) „powódź to czasowe zalanie wodą obszaru lądowego, który w normalnych warunkach nie jest zalany, w szczególności spowodowane jest to podniesieniem poziomu wody w naturalnych ciekach wodnych, zbiornikach wodnych, kanałach oraz od strony morza”. Polega na wezbraniu wód, które powodują zalanie linii brzegowej obszarów lądowych z wyłączeniem zalewu terenu spowodowanego podwyższeniem poziomu wody w kanalizacji.
Ryzyka wystąpienia powodzi nie da się całkowicie wyeliminować. Można jednak starać się zminimalizować straty poprzez stosowanie odpowiednich działań służących ochronie przeciwpowodziowej. Ochrona przeciwpowodziowa to zespół środków technicznych i pozatechnicznych zapobiegających powodziom lub ograniczających ich rozmiary i skutki.
Pod względem stosowanych środków technicznych ochrona przeciwpowodziowa dzieli się na ochronę czynną i bierną. Czynna polega na przeciwdziałaniu tworzenia się powodzi, natomiast bierna to ochrona doraźna, polegająca na ograniczeniu obszaru zalanego wodą oraz minimalizowaniu skutków wystąpienia powodzi. Przeciwpowodziowe środki techniczne ochrony biernej mają charakter uniwersalny, to znaczy mogą być przydatne w przypadku każdej powodzi, bez względu na jej przyczyny. Należą do nich np. wały czy zapory przeciwpowodziowe.
Dużym zagrożeniem w obecnych czasie są tzw. powodzie błyskawiczne. Nawalne opady deszczu powodują nasycenie ziemi wodą, która następnie w dużych ilościach spływa do miejskich systemów kanalizacji. Powodzie błyskawiczne występują w miastach, w których przeważają powierzchnie nieprzepuszczalne – budynki, chodniki, parkingi, jezdnie. System kanalizacji staje się niewydolny i dochodzi do znacznych zalań terenów zagrożonych.
Zajmując się tematyką powodziową należy rozróżnić trzy ważne pojęcia – wezbranie, przybór i powódź.
- Wezbranie to każdorazowe gwałtowne podniesienie stanu wody lub przepływu, wywołane wzmożonym zasilaniem lub zatamowaniem odpływu. Taki stan utrzymuje się tylko przez pewien czas, dlatego też wezbranie traktuje się jako okres hydrologiczny
– zjawisko przyrodnicze, w którym stany wody utrzymują się na poziomie wyższym niż przed jego początkiem. Wśród wezbrań wyróżnia się dwa dodatkowe pojęcia – przybór i powódź. - Przybór jest to nieznaczne podniesienie się stanu wody poniżej stanu brzegowego.
- Powódź jest to wezbranie wody w ciekach naturalnych, zbiornikach wodnych, kanałach lub na morzu, podczas którego woda po przekroczeniu stanu brzegowego zalewa doliny rzeczne albo tereny depresyjne i powoduje zagrożenia dla ludności lub/i mienia; według innej definicji powódź to wzrost poziomu wody w rzekach lub innych zbiornikach wodnych, prowadzący do zalania terenów zamieszkałych lub użytkowanych gospodarczo przez człowieka, powodująca zagrożenie dla jego życia oraz straty
w gospodarce.
Ze względu na wielkość, powodzie można podzielić na:
- Powodzie o zasięgu lokalnym czyli występujące na dorzeczu jednej małej rzeki,
a spowodowane np. lokalną burzą lub topnieniem śniegu, - Powodzie o zasięgu regionalnym czyli takie, które występują w dorzeczu jednej dużej rzeki,
- Powodzie o zasięgu krajowym czyli występujące na kilku dorzeczach dużych rzek
po długotrwałych opadach deszczu obejmujących większe części kraju.
Wśród powodzi wyróżnia się następujące typy powodzi:
- Powodzie opadowe (deszczowe) czyli takie, które mogą pojawić się w różnych rejonach Polski i są spowodowane mniej lub bardziej intensywnymi opadami deszczu,
- Powodzie roztopowe czyli takie, które spowodowane są topnieniem pokrywy śnieżnej; pojawiają się na wszystkich rzekach kraju, ale najgroźniejsze rozmiary osiągają
na dużych rzekach nizinnych. - Powodzie zatorowe czyli pojawiające się w czasie zamarzania rzeki, gdy w wodzie powstaje śryż (powstaje w warunkach ujemnej temperatury powietrza, gdy w wodzie zaczynają tworzyć się kryształki swobodnie pływającego lodu, które są odrywane
i unoszone z prądem wody lub powietrza), który spowalnia przepływ wody i sprzyja powstawaniu zatoru przez co może nastąpić częściowe zatrzymanie przepływu cieku,
a co za tym idzie – powódź o zasięgu lokalnym; najgroźniejsze powodzie zatorowe powstają podczas wezbrań roztopowych na dużych rzekach nizinnych, a także
w ujściach rzek uchodzących do Bałtyku. - Powodzie sztormowe czyli takie, których przyczyną jest wiatr o sile przekraczającej
40 – 50km/h, w przypadku wybrzeża Polski wiejący najczęściej z kierunków północnych, polega na spychaniu przez wiatr mas wody ku brzegowi, powodując zalewanie terenu
i „wpychanie” wody w ujścia rzek. - Powodzie spowodowane deszczami nawalnymi czyli takie gdy deszcze nawalne obejmują zwykle niewielkie obszary i są krótkotrwałe (od kilkunastu minut do kilku godzin), ale bardzo intensywne; deszcze te są przyczyną bardzo groźnych, tzw. szybkich powodzi; bywają również często powodem osunięć ziemi i powodzi błotnych.
Poszczególne typy powodzi oprócz różnic przyczyn ich występowania charakteryzują się też różnym okresem pojawiania się. Na przykład powodzie opadowe nawalne najczęściej występują w lipcu i sierpniu, a powodzie opadowe rozlewne występują najczęściej w okresie między czerwcem a wrześniem. Natomiast występowanie powodzi roztopowych i zatorowych najczęściej notuje się w marcu, zaś powodzie śryżowe i sztormowe w styczniu i grudniu.
Z pojęciem powodzi wiążą się również następujące umowne stany i przepływy:
- Stan ostrzegawczy – jest to stan, który zwraca uwagę na zagrożenie powodziowe
i zmusza do częstszego odczytywana np. stanów na posterunku wodowskazowym. Najczęściej jako stan ostrzegawczy przyjmuje się stan o 10 cm niższy od poziomu wody brzegowej. Meldunki o przekroczeniu stanu ostrzegawczego są podstawą do ogłoszenia pogotowia przeciwpowodziowego. - Stan alarmowy – jest to na ogół przekroczenie poziomu wody brzegowej i oznacza zagrożenie powodzią. W takiej sytuacji np. odczyty stanów wód muszą być wykonywane z częstotliwością co 1–2 godzin. Przekroczenie stanu alarmowego jest sygnałem do zarządzenia alarmu powodziowego.
Niezwykle istotnym elementem działań przeciwpowodziowych jest bieżący monitoring. Zadaniem monitoringu przeciwpowodziowego jest pozyskiwanie danych o sytuacji hydrologicznej rzek i zbiorników wodnych. Jest to niezbędne do skutecznego zarządzania zagrożeniem powodziowym. Stały monitoring stanu cieków wodnych pozwala odpowiednio wcześnie uzyskać informacje o potencjalnym zagrożeniu i podjąć działania z odpowiednim wyprzedzeniem.
Podstawą monitoringu przeciwpowodziowego jest bieżące pozyskiwanie danych z:
– środków masowego przekazu (radio, telewizja, internet),
– miejskich, wojewódzkich, krajowych centrów zarządzania kryzysowego,
– instytucji państwowych – wody polskie i państwowa straż pożarna,
– portali internetowych.
Poniżej wybrane adresy przydatnych stron internetowych:
https://www.gov.pl/web/wody-polskie
https://isok.gov.pl/hydroportal.html
https://www.gov.pl/web/rcb/zarzadzanie-kryzysowe
https://www.poznan.pl/mim/main/zarzadzanie-bezpieczenstwem,p,1443.html
https://www.poznan.uw.gov.pl/zarzadzanie-kryzysowe
W sytuacji stwierdzenia zagrożenia powinien zadziałać przyjęty system powiadamiania, który pozwala na szybkie i skuteczne poinformowanie o zagrożeniu i podjęcie pierwszych działań przeciwpowodziowych. System musi być tak skonstruowany, aby maksymalnie skrócić czas od momentu powzięcia informacji o zagrożeniu do momentu uzyskania pełnej gotowości do działania.
Ważnym elementem całości działań przeciwpowodziowych jest likwidacja skutków powodzi i podtopień. Po zakończonych działaniach przeciwpowodziowych należy podjąć natychmiastowe prace nad przywróceniem obszaru objętego powodzią do stanu wyjściowego, w tym celu należy m. in. odbudować zniszczoną infrastrukturę, osuszyć zalane pomieszczenia, zorganizować odkażanie i dezynfekcję, sprawdzić stan techniczny budynków, sprawdzić stan techniczny instalacji (gazowej, elektrycznej, CO, itd.), oszacować straty i szkody, uzupełnić magazyny przeciwpowodziowe nowym sprzętem i materiałami, które uległy zużyciu lub uszkodzeniu w trakcie prowadzonych działań.